Jak rozmawiać z dzieckiem po bajce: trzy rodzaje pytań i dwie minuty przed snem
Bajka trwa dziesięć minut, rozmowa po niej dwie. Trzy rodzaje pytań, przykłady do pięciu bajek i kilka rzeczy, których lepiej nie robić.
Opublikowano
Spis treści (7)
Bajka się kończy, w pokoju robi się cicho. Pytasz: „Podobało ci się?”. Słyszysz: „Tak”. I po rozmowie.
To nie wina dziecka, tylko pytania: na „podobało ci się?” wystarczy jedno słowo. Jeśli zastanawiasz się, jak rozmawiać z dzieckiem po bajce, poniżej znajdziesz trzy rodzaje pytań, po których jest o czym opowiadać, przykłady do pięciu bajek z naszego katalogu i listę rzeczy, które rozmowę psują. Sama rozmowa zajmuje około dwóch minut.
Po co rozmawiać, skoro bajka już się skończyła
Bo to, co zostaje z historii, zależy też od dorosłego obok. Tyle da się uczciwie powiedzieć na podstawie badań, choć dotyczą one książek, a nie bajek do słuchania.
W przeglądzie 19 badań z losowym przydziałem, z udziałem blisko 2600 dzieci w wieku od roku do 6 lat, programy uczące rodziców wspólnego oglądania książek z obrazkami dały mały, ale mierzalny efekt w mowie dzieci i w rozumieniu języka. Programy o małej intensywności dawały efekt znikomy.
W niemieckim programie READING and FEELING 104 uczniów klas drugich i trzecich przez osiem tygodni poznawało w świetlicy jedną książkę dla dzieci i rozmawiało o uczuciach jej bohaterów. Do tego były zajęcia w grupie i dzienniczek emocji. Po programie dzieci zrobiły większe postępy niż 104 rówieśników z grupy porównawczej w trzech obszarach: w liczbie znanych słów na uczucia, w wiedzy o uczuciach i w rozpoznawaniu uczuć, które ktoś ukrywa (tu więcej zyskali chłopcy). W rozpoznawaniu uczuć mieszanych różnicy nie było.
Wniosek jest skromny: w obu przypadkach działała historia razem z rozmową, a programy były dłuższe i staranniej prowadzone niż domowy wieczór. Żadne z tych badań nie sprawdzało, co dają dwa pytania po bajce do słuchania. To jednak wystarczający powód, żeby spróbować.
Trzy rodzaje pytań
1. Co się stało
Najłatwiejsze, dobre na początek i dla młodszych dzieci. Kto, gdzie, co zrobił: „Co zgubiła królewna?”, „Kto pomagał Pikusiowi?”. Dziecko opowiada historię po swojemu i samo słyszy, co z niej zapamiętało. Nie musi się zgadzać co do słowa.
2. Co czuł bohater
„Jak myślisz, co czuł, kiedy…”. Łatwiej zapytać o uczucia bohatera niż o własne uczucia dziecka: kaczątku wolno się bać i nikt go za to nie oceni. Gdy brakuje słowa, podsuń dwa do wyboru: „Był zły czy raczej smutny?”.
3. Most do życia dziecka
Pytanie, które przenosi historię do domu, przedszkola albo szkoły: „Zdarzyło ci się coś podobnego?”, „A co ty na jego miejscu?”. Zadawaj je na końcu i tylko wtedy, gdy dziecko ma jeszcze ochotę mówić.
Pierwszy i trzeci rodzaj pytań mają odpowiedniki w metodzie nazywanej dialogic reading, opisanej w przeglądzie amerykańskiego What Works Clearinghouse: dorosły pyta tam między innymi o to, co dziecko zapamiętało z książki, i łączy historię z jego własnymi doświadczeniami. Pytanie o uczucia bohatera dodaliśmy za programem READING and FEELING. Przegląd z 2007 roku objął pięć badań z udziałem ponad 300 przedszkolaków i ocenił wpływ tej metody na mowę dzieci jako pozytywny. Zastrzeżenie to samo co wyżej: chodziło o książki z obrazkami, oglądane z dorosłym w przedszkolu, a w części badań także w domu, i o pytania zadawane w trakcie, nie po zakończeniu.
Przykłady pytań do pięciu bajek
Przy każdej bajce są trzy pytania, w tej samej kolejności: wydarzenia, uczucia, most. Na jeden wieczór wybierz jedno albo dwa.
Brzydkie kaczątko, Hans Christian Andersen: 4 do 6 lat, 31 minut.
- Kim okazało się kaczątko na końcu?
- Co czuło, kiedy nikt go nie chciał?
- Zdarzyło ci się być gdzieś pierwszy raz i nie wiedzieć, czy cię polubią?
Pikuś i dąb, który gubił liście, Kamil Kantor: 4 do 6 lat, 10 minut.
- Czego próbowali Pikuś, Tosia i chmurka Bula, żeby pomóc dębowi?
- Jak czuł się Pikuś, kiedy zobaczył łyse gałęzie?
- Komu ostatnio udało ci się pomóc?
Bajka o rybaku i rybce, Aleksander Puszkin: 4 do 6 lat, 11 minut. Jest w całości na darmowej półce: wystarczy konto zakładane kodem z e-maila, bez karty.
- Czego chciała żona rybaka?
- Jak czuł się rybak, kiedy znowu szedł nad morze z prośbą?
- Jakie byłoby twoje jedno życzenie do złotej rybki?
Król żab, bracia Grimm: 4 do 6 lat, 8 minut w 3 częściach.
- Co królewna obiecała żabie za wyłowienie złotej kuli?
- Jak mogła się czuć żaba, kiedy królewna nie chciała dotrzymać słowa?
- Trudno ci było kiedyś spełnić obietnicę?
Mały Książę, Antoine de Saint-Exupéry: 7 do 9 lat, 1 godzina 31 minut w 3 częściach. Zakończenie jest smutne, więc słuchajcie razem, po jednej części.
- Kogo Mały Książę spotkał na Ziemi?
- Co czuł do swojej róży, choć była dumna i kapryśna?
- Kto jest dla ciebie jedyny na świecie, tak jak róża dla Małego Księcia?
Czego unikać
- Przepytywania. Trzy pytania z rzędu o szczegóły to już klasówka. Jeśli dziecko czegoś nie pamięta, nic się nie stało.
- Morału na koniec. „Widzisz, obietnic trzeba dotrzymywać” zamyka rozmowę. Wniosek, do którego dziecko dojdzie samo, jest jego własny. Jeśli nie dojdzie dziś, bajka jeszcze wróci.
- Poprawiania odpowiedzi. Dziecko mówi, że żona rybaka miała rację? Zapytaj dlaczego. Dowiesz się więcej niż z odpowiedzi „jak trzeba”.
- Pytań z jedną dobrą odpowiedzią. „Czy ładnie jest się przechwalać?” to morał przebrany za pytanie.
- Wykładu pod przykrywką bajki. „A ty też tak robisz, prawda?”. Dziecko szybko wyczuje, że bajka była tylko pretekstem.
Przy części bajek w Słuchotece na stronie tytułu jest sekcja „Po bajce” ze zdaniem o tym, czego uczy historia. Potraktuj je jako podpowiedź dla siebie, o co zapytać, a nie jako formułkę do powtórzenia dziecku.
Ile to trwa: dwie minuty
Jedno, dwa pytania i dobranoc. Nie trzeba co wieczór przechodzić przez wszystkie trzy rodzaje. Po krótkiej bajce wystarczy „co się stało”, a przy historii, którą dziecko zna już na pamięć, można od razu sięgnąć po most.
W Słuchotece po bajce zapada cisza, następna nie włącza się sama. To jest miejsce na pytanie. Jeśli dziecko zasypia przy słuchaniu, ustaw wyłącznik czasowy w trybie Dobranoc i zostaw rozmowę na rano.
Na wieczór wybieraj historie krótkie i spokojne: po dziesięciu minutach zostaje więcej sił na rozmowę niż po godzinie przygód. Zebraliśmy je na półce bajki na dobranoc. Jak ułożyć resztę wieczoru, pokazuje karta wieczorny rytuał z bajką.
Gdy dziecko nie chce rozmawiać
To też jest w porządku. Kilka sposobów, żaden na siłę:
- Zacznij od siebie. „Mnie najbardziej podobało się, jak…”. Dziecko często dopowie swoje, choćby po to, żeby się nie zgodzić.
- Przyjmij „nie wiem”. To pełnoprawna odpowiedź. Pytanie zostaje w głowie i potrafi wrócić przy śniadaniu.
- Zmień porę. Wieczorem bywa już za późno na myślenie. W aucie albo na spacerze, kiedy nie trzeba patrzeć sobie w oczy, mówi się łatwiej.
- Daj inną drogę. Rysunek z bajki albo zabawa w rybaka i rybkę to też opowiadanie historii.
- Odpuść, gdy zasypia. Sen jest ważniejszy niż rozmowa.
Jeśli dziecko wieczorami długo nie może zasnąć, wraca z lękiem do jakiejś sceny albo coś innego Cię niepokoi, porozmawiaj z pediatrą. Ten tekst to wskazówki ogólne, nie porada medyczna.
Cztery z tych pięciu bajek są w planie Słuchoteki, który wypróbujesz przez 7 dni za darmo, bez podawania karty.
Najczęstsze pytania
O co pytać dziecko po bajce?
O trzy rzeczy, od najłatwiejszej: co się stało, co czuł bohater i czy dziecku zdarzyło się coś podobnego. Na jeden wieczór wystarczy jedno albo dwa pytania, bez oceniania odpowiedzi.
Ile powinna trwać rozmowa po bajce na dobranoc?
Około dwóch minut: jedno, dwa pytania i dobranoc. Jeśli dziecko chce mówić dłużej, słuchaj. Jeśli zasypia, zostaw pytanie na rano.
Co zrobić, gdy dziecko nie chce rozmawiać po bajce?
Nic na siłę. Powiedz jedno zdanie o tym, co Tobie się podobało, i życz dobrej nocy. Możesz wrócić do bajki następnego dnia, w aucie albo na spacerze.
Czy trzeba tłumaczyć dziecku morał bajki?
Nie trzeba. Zamiast morału zadaj pytanie i pozwól dziecku dojść do własnego wniosku. Gdy zapyta wprost, odpowiedz krótko i własnymi słowami.
Od jakich bajek zacząć rozmowy z przedszkolakiem?
Od krótkich. Pikuś i dąb, który gubił liście trwa 10 minut, Król żab 8 minut w 3 częściach, a Bajka o rybaku i rybce 11 minut i jest na darmowej półce. Wszystkie trzy są oznaczone jako 4 do 6 lat.